A. Den Diabetes vum Typ 1  
1. Firwat sinn ech zockerkrank ?
All Kand kann Diabetes kréien, also zockerkrank ginn. Et ass net gewosst, firwat ee krank gët – et huet jiddefalls naischt mat menger Ernährung oder mat Séissegketen ze dinn. Et ass net meng Schold an och net mengen Elteren hir. Et ass keng ustiechend Krankhet.
Et ass eng auto-immun Krankhet, dat heescht dass main Kierper lues a lues all Beta-Zellen vun menger Bauchspaicheldrüs zerstéiert an ech also keen Insulin méi produzéiere kann.
2. Wat ass Diabetes Typ 1 ?
Et ass eng Krankhet wou een zevill Zocker am Blutt huet. Et ass net well een zevill Zocker giess huet, mee well meng Bauchspaicheldrüs keen Insulin méi produzéiert.
Et ass eng auto-immun Krankhet, dat wëll heeschen datt eisen Immunsystem eis Beta-Zellen zerstéiert.
Den Type 1 Diabetes ass emmer insulinofhängech.
3. Wat sinn d’Unzeeche vun Diabetes ?
- wann een dacks midd ass
- wann een dacks duuschterech ass
- wann een dacks muss op d’Toilette goen
- wann een ofhëllt
- wann am Urin (Pippi) Glukose ass, dat nennt een eng Glucosurie
4. Wéi laang dauert meng Krankhet ?
D’Beta-Zellen vun menger Bauchspaicheldrüs gi lues a lues zerstéiert ouni datt ech et mierken. Dës Phas nennt een «pré-diabète». Wann nëmme méi 15 bis 20% vun deenen Zellen iwreg sinn, da fänkt et un mer schlecht ze goen.
Wann der Dokter dann erausfonnt huet, dass ech zockerkrank sinn, da ginn ech mat Insulin behandelt.
Duerno, während engem bis 2 Joer, brauch ech net vill Insulin, wëll meng Bauchspaicheldrüs dann ërëm e bëssen Insulin produzéiert. Dës Phas nennt een «phase de rémission» .
Duerno produzéiert meng Bauchspaicheldrüs nie méi Insulin. Ech muss mer also mai ganzt Liewe laang Insulin sprëtzen.
Op der ganzer Welt schaffen awer ganz vill Wëssenschaftler drun fir ë Mëttel géint d’Zockerkrankhet ze fannen oder awer fir méi eng liicht Behandlung ze fannen.
5. Wat ass d’Bauchspaicheldrüs ?
D’ Bauchspaicheldrüs - op franséisch «le pancréas» - asse een Organ dat a meng Bauch ass. An der Bauchspaicheldrüs do ginn et kleng Zellen, d’Langerhans-Zellen, an déi produzéieren enert anerem dës zwee verschidden Hormonen.
1. den Insulin, deen hëlleft den Zockergehalt am Blutt (dat nennt een d’Glycémie) niddreg ze halen wann zevill Zocker am Blutt ass
2. de Glucagon, deen hëlleft den Zockergehalt am Blutt erop ze setzen wann net genuch Zocker am Blutt ass
6. Firwat brauch mai Kierper iwwerhaapt Zocker ?
Den Zocker ass d’Energie, ouni deen d’Zellen a mengem Kierper net schaffe kënnen. Esou wéi en Auto Benzin brauch, brauch de Kierper Zocker.
B. De Bluttzocker   
1. Wat heeschen d’Zuelen op mengem Zockermoosscomputer ?
D’Quantitéit vum Zocker am Blutt nennt een och nach «Glycémie» oder Bluttzockerspigel.
Et ass déi Zuel déi den Zockermoosscomputer oder Glucomètre affichéiert.
Den Zocker am Blutt gët a mg/dl (Milligramm pro Deziliter) oder an mmol/l (Millimol/Liter) ausgedréckt.
Meng Idealwärter leien tëscht 80 an 180 mg/dl.
2. Firwat muss ech mai Bluttzockerspigel moossen ?
Wëll mai Kierper keen Insulin meéi produzéiert, geet mai Bluttzockerspigel an d’Lut, besonnesch wann ech eppes iessen wou vill Gluciden, also vill Zocker dran ass.
Ech muss also moossen fir ze wëssen wéivill Insulin ech brauch.
3. Wourop muss ech oppassen wann ech mai Blutzocker moossen ?
- d’Hänn wäschen well wann ee knaschteg Hänn huet, kënne falsch Resultater eraus kommen
- ëmmer d’Nol wiesselen
- de Code op de Teststraifen kontrolléieren
- d’Hänn e bësse wiermen wann et kal ass well soss kënnt nët genuch Blutt
- ëmmer an d’Sait vum Fanger picken well d’Fangerspëtzen sinn zevill empfindlech
- net an den Daum oder an de Zeigefanger picken well déi Fangeren benotze mer am meeschten
- net ëmmer an dee selwechte Fanger picken
4. Firwat muss ech ëmmer meng Bluttzockerwärter opschreiwen ?

Et ass ganz wichteg, dass ech all Dag opschreiwen, wéi meng Bluttzockerwärter waren a wéivill Insulin ech gesprëtzt hunn. Dat hëlleft engem ze verstoen firwat een heiansdo ze héich oder heiansdo ze niddreg ass. Ech muss och opschreiwen wéini ech Sport maachen a waat ech iessen. Meng Elteren brauchen all dës Saachen fir dass sie mam Dokter kënne kucken, wéini a wéivill Insulin ech muss kréien.

5. Wéini muss ech main Zockerspigel testen ?

- ëmmer iir ech eppes iessen wann ech mech muss sprëtzen
- moies wann ech opstinn
- owes wann ech an d'Bett ginn
- iir ech Sport maachen
- wann et mer net gutt ass

Firwat grad dann ?
- well d'Insulin-Dosis muss un d'Iessen an un den Zockerspigel ugepasst ginn
- fir ze wëssen op d'Dosis vun der Nuecht di richteg war
- fir ze héich an ze niddreg Wäerter kënnen ze korrigéieren
- fir ze verhënneren dass ech an Ënnerzocker falen

6. Wouduerch ännert main Bluttzockerspigel ?
- Iessen
- Sport
- Staark Gefiller (Fred oder Trauer)
- Krankheten (Schnapp, Houescht, Féiwer...)
- Wuesstumshormon an Pubertéit
7. Wat ass HbA1c ?
Den HbA1c, oder "hémoglobine glycosilée", ass e roude Protein deen de Sauerstoff an d'Blutt féiert a sech mat der Glukose verbënnt. E gëtt am Réckemuerch hiirgestallt an huet eng Liewesdauer vun 120 Deg, iir en an der Mëlz zerstéiert gëtt.
Den HbA1c get gerechent op Basis vun enger Blutprouf a weist mir op mai Blutzockerspigel an de leschte 6 bis 8 Wochen gutt equilibréiert war.
Wäerter tëscht 6 an 7,5 % si gutt.
Ze Héich HbA1c Wärter liwweren eis Informatiounen iwwer eventuel laangfristeg Komplikatiounen.
C. Iwwerzocker   
1. Wéini ass main Bluttzockerspigel ze héich ?
Wäerter iwwer 180 mg/dl sinn ze héich - ech hunn also dat wat ee nennt eng "hyperglycémie", ech sinn am Iwwerzocker.
2. Wéi fillen ech mech wann ech am Iwwerzocker sinn ?

Den Zockerspigel am Blutt ass zevill héich
-wann ech vill Duuscht hunn
-wann ech dacks op d'Toilette muss
-wann ech midd sinn
-wann ech ofhuelen (Iwwerzocker iwert eng laang Zait)
-Kappwéi, Bauchwéi
-Konzentratiounsproblemer

3. Firwat si meng Wäerter heiansdo ze héich ?
- well net genuch Insulin do ass
- well ech zevill giess hunn
- well ech manner Sport gemaach hunn wéi virgesinn
- Problemer beim Sprëtzen, z.B. vergiess d’Loft aus engem neie Flakon Insulin ze loossen, Loft an der Nool, ze kaalen insulin
- de Katheter aus Teflon ass gediebelt (bei enger Behandlung mat enger Pompel)
- well ech an eng Fettknupp (lipodystrophie, boule de graisse) gesprëtzt hunn
- den Insulin ass ofgelaf (Datum)
- well ech krank sinn
-well ech nach am Wuesse an an der Pubertéit sinn
-Sress
4. Firwat geet de Bluttzocker an d'Lut wann ech schlofen, wann ech also net iessen ?
Während der Verdauung suergt den Insulin dofir, dass den Zocker op verschiddene Plazen am Kierper absorbéiert gëtt:
1. an den Zellen
2. an der Liewer a Form vu Glucogène
3. an de Muskelen, och a Form vu Glucogène
No der Verdauung setzt d'Liewer de Glycogène ërëm frai a Form vun Zocker deen an d’Blutt get an duerno an d'Muskelen. Dofir brauch ech ërëm e bëssen Insulin.
Mai Blutt ass also just eng Plaz wou den Zocker op sengem Wee an d'Muskelen duerch get.
5. Wat mecht ee bei Iwwerzocker ?
Ech muss dann Insulin sprëtzen.
D'Korrekturdosis hänkt vun der Dageszait of:
- an der Nuecht a moies (tëscht 4 a 9 Auer)huet den Insulin nëmme wéineg Aktioun
- mëttes (tëscht 11 a 14 Auer): vill Aktioun
- spéiden Nomëtteg an Owend (vu 17 bis 20 Auer): rëm manner Aktioun
- an der Nuecht (tëscht 23 an 2 Auer): ganz vill Aktioun
Dat wëll heeschen dass een an der Nuecht ganz gutt muss oppassen well ee séier an den Ënnerzocker ka kommen.
Ech muss also moies wann ech opstinn an owes wann ech schlofe ginn méi Insulin sprëtzen fir den Bluttzockerspigel ërëm erof ze kréien.
6. Wat ass eng Korrekturdosis ?
Wann ech am Iwwerzocker sinn, muss ech Insulin sprëtzen fir de Bluttzocker erof ze kréien.
Fir ze wëssen wéivill Insulin ech sprëtze muss, muss ech fir t'éischt eraus fannen ëm wéivill mg/dl main Zockerspigel erof geet wann ech 1 Unitéit sprëtzen.
D. Ënnerzocker   
1. Wéini ass main Bluttzockerspigel ze niddreg ?
Wäerter ënner 70 mg/dl sinn ze héich - ech hunn also dat wat ee nennt eng "hypoglycémie", ech sinn am Ënnerzocker.
2. Wéi fillen ech mech wann ech am Ënnerzocker sinn ?

Et ass net genuch Zocker am Blutt. Wann de Niveau esou erof geet, dass ech schwaach falen, da muss direkt ee mer Glucagon-Sprëtz maachen, fir datt et mer ërëm besser geet.

Dës Symptomer kënne och eenzel optrieden an si vu Kand zu Kand verschidden.
Wann ech een vun dëse Symptomer hunn, muss ech mech direkt testen oder mat engem schwetzen fir séier eppes z'iessen.

- et dréit mer
- zidderen
- de Bauch wéi
- bleech
- opgereegt
- midd
- nervös
- ka mech net méi konzentréieren
-schweessen
-Honger


3. Firwat ass main Bluttzocker heiansdo ze niddreg ?
- zevill Insulin
- net genuch giess
-méi Sport wéi virgesinn
-sech iwwerginn an Durchfall
-Hëtzt, Sauna
4. Wat muss ech maachen wann ech am Ënnerzocker sinn ?

- direkt mat all Aktivitéit ophalen
- de Bluttzockerspigel moossen
- Zocker zou mer huelen: ëmmer en luesen Zocker an en schnellen Zocker
- bësse mi spéit nach eng Kéier moossen

Et ass ganz wichteg, dass een ËMMER Zocker bei sech huet!

5. Wéivill Zocker muss ech huelen wann ech am Ënnerzocker sinn ?
Ech muss 5 Gramm Zocker pro 20 Kilo Kierpergewiicht zou mer huelen.

1 Stéck Zocker = 5 Gramm

2 dextro energy = 10 Gramm
100 ml Orangejus = 10 Gramm
120 ml Äppeljus = 10 Gramm

6. Wéini muss ech eng Glukagon-Sprëtz kréien ?
Wann ech schwaach falen, da muss ee mir eng Glukagon-Sprëtz maachen. Et därw een dann net méi probéieren, mir Glukose oder eng séiss Flëssegket an de Mond ze maachen, ech kéint dorun erstëcken.

Ech hunn ëmmer e Set Glukagon bei mer, de Glukagon muss am Frigo versuergt ginn. An deem Set ass eng Sprëtz mat enger duerchsichteger Flëssegket an eng kleng Fläsch mat waissem Pudder. D'Flëssegket gëtt an d'Fläsch mam waisse Pudder gesprëtzt, da muss ee gutt rësselen an dat ganzt gëtt dann ërëm an d'Sprëtz opgezunn. Dann gët d'Sprëtz op di selwecht Plaz gesat, wou een den Insulin normalerweis sprëtzt( ënnert 25 kg brauch en nëmmen eng ½ Dose).
Am Glukagon-Set ass ëmmer eng Gebrauchsanweisung mat Zeechnungen.

E. Pipianalysen  
1. Firwat mecht een Analysen vum Pipi ?
Fir eraus ze fannen wann ech ganz staark Iwwerzocker hunn, ob Aceton am Pipi ass.
Well da weess ech, dass main Korrektiounsbolus méi héich muss sinn, wéi wann ech en iwwerzocker maachen ouni Aceton.
2. Wéi mecht een eng Pipianalyse ?
Do ginn et extra Straifen (Ketur-Test, Ketostix) déi zappt een an e Becher wou den Pipi drann ass.
No 30 Sekonnen kann ech d'Resultat gesinn wann d'Straif sech verfierwt (blo-mauve).
3. Aus wéi engem Grond hunn ech Aceton am Pipi ?

Et ginn 2 Méiglechketen:

1. Ech hunn net genuch Insulin

2. Ech hunn net genuch Glukose(wann ech krank sinn a naischt iessen oder mech muss iwwerginn).
Da kann de Glukose net bis bei d'Zellen kommen an d'Zelle kréien also keng Energie. Da geet de Kierper seng Energie an d'Fetter sichen. Een Deel vun dene Fetter gëtt dann an Energie verwandelt, während de Rescht duerch den Urin als Aceton ausgescheet gëtt.

4. Wat ass eng "céto-acidose" ?
Wann net genuch Insulin do ass, da geet de Kierper seng Energie an d'Fetter sichen. Da bilden sech am Blutt "corps cétoniques" (Fettkierper????) an d'Blutt gët sauer. Dat nennt een eng "céto-acidose".
5. Wat sinn d'Zeeche vun enger "céto-acidose" ?
- wann ech laang ganz vill Iwwer- oder Ënnerzocker hunn
- Glukose am Pipi
- 't ass mer schlecht an ech muss mech iwwerginn
- de Bauch wéi
- main Otem richt "fruuchteg" wéint dem Geroch vum Aceton
6. Wat muss ech maachen wann ech Aceton am Pipi hunn ?

- Wann ech am Iwwerzocker sinn, muss ech mir méi eng héich Korrektiounsdodis Insulin sprëtzen wéi wann ech Iwwerzocker hunn ouni Aceton. Ausserdem muss e puer Glieser Waasser drenken fir d'Cetonen besser z'eliminéieren.

- Wann ech am Ënnerzocker sinn, muss ech Zocker zou mer huelen an eppes Klenges iessen.

7. Firwat kann ech moies, wann ech erwechen, Cetonen am Pipi hunn ?

Et ginn 2 Méiglechketen:
- entweder sinn ech fir t'éischt fréi an der Nuecht am Ënnerzocker deen moies ëmschléit, an de Bluttzocker ass duerno nes erop gaang,
- oder mai Zockerspigel war di ganz Nuecht ze héich

Fir ze wëssen wéi dat bei mir ass, mussen meng Elteren mech 1 bis 2 mol an der Nuecht testen fir d'Verännerungen vu mengem Bluttzocker ze verstoen.

F. D'Roll vum Insulin   
1. Insulin - wat ass dat ?

Insulin ass en Hormon dat automatesch vun der Bauchspeicheldrüs produzéiert gëtt, soubal Zocker am Blutt ass.
Bei der Behandlung vun Diabetes gëtt Insulin benotzt, deen am Laboratoire produzéiert gëtt an deen t'selwecht ass, wéi dee vum Mënsch. Dofir heescht dat Humaninsulin.
Da gëtt et och analogen Insulin, dat heescht Insulin, deen och künstlech hiirgestallt gouf, an awer esou verännert ginn ass, fir dass seng Wierkung entweder méi séier oder mi lues ass.
Insulin kann ee net ënner Pëlleform anhuelen, well e vun de Verdauungsjus'en am Mo géing zerstéiert ginn. Aus deem Grond muss een en ënner d'Haut an de Speck sprëtzen vu wou aus en an d'Blutt get.

2. Wat ass d'Roll vum Insulin ?

Wanns ech Zocker oder Saachen iessen, déi sech duerch d'Verdauung an Zocker verwandelen (z.B. Brout, Nuddelen, Rais,..), dann produzéiert d'Bauchspeicheldrüs direkt Insulin.
Och ausserhalb vun de Moolzechten an an der Nuecht produzéiert de Kierper weider e bëssen Insulin .
Den Insulin erlaabt et dem Zocker fir an d'Zellen ze kommen (sou wéi e Schlëssel) an hinnen d'Energie ze brauchen déi sie brauchen. Ouni Insulin leiden d’Zellen un Energiemangel.

3. Wéi konservéieren ech main Insulin ?

- bei Zëmmertemperatur muss den Insulin an Zait vu 4 Wochen benotzt ginn
- Insulinreserven mussen ëmmer am Frigo leien
- den Insulin soll net an der Sonn leien
- am Wanter muss een oppassen dass den Insulin net fréiert dofir hunn ech e nie an der bausseger Täsch vu mengem Mantel
-ech muss ëmmer den Datum kontrolléieren fir ze kucken ob den Insulin nët ofgelaf ass
-lichtgeschützt (den Stopp vum Pen zoumaachen)

4. Wouhinner kann ech mer eng Insulinsprëtz maachen ?

Ech kann tëscht verschiddene Plazen vum Kierper wielen:
-an de Bauch
-an den Hënner
-an d'Been

5. Wou a wéini gëtt den Insulin am schnellsten opgeholl ?

-am Bauch
-wann et waarm dobaussen ass
-wann ech en Effort man (z.B. beim Sport)

Ech muss oppassen, fir net ëmmer op di selwecht Plaz ze sprëtzen, well da kënnen kleng Fettknuppen entstoen an denen den Insulin net esou gutt absorbéiert gëtt.

6. Sinn all Zorten Insulin t'selwecht ?

Nee, et ginn 3 verschidden Zorten Insulin

1. Analogue ultra schnell Insulin : Novorapid (NovoNordisk) ganz séier
Humalog(Eli Lilly)
Fänkt un ze wierken no 10-15 Minutten
Wierkt am meeschten no 1 Stonn
Hällt op ze wierken no 2 bis 4 Stonnen
Duerchsichteg Flëssegkeet

2. Schnellen Insulin : Actrapid (NovoNordisk) séier
Humuline Regular (Eli Lilly)
Fänkt un ze wierken no 30 Minutten
Wierkt am meeschten no 2-3 Stonnen
Hällt op ze wierken no 4-6 Stonnen
Duerchsichteg Flëssegkeet
Fir en Iwwerzocker ze korrigéieren, soll ech ëmmer Analoginsulin huelen.

3. Insulin deen eréischt no enger Zait wierkt
- Laang wiirkend Insuliner :Insulatard (NovoNordisk)
Protaphan
Monotard
Humuline NPH ( Eli Lilly)
Humuline long

Fänkt un ze wierken no 1 bis 2 Stonnen
Wierkt am meeschten no 4 bis 6 Stonnen
Hällt op ze wierken no 15 Stonnen
Dréiw Flëssegkeet

Desto gréisser d’Insulindosis, desto stärker ass D’Wirkung an desto länger hällt se un ( Ausnahm ass Humalog , Lilly).

7. Wouhir weess ech, wéivill Insulin ech muss sprëtzen ?

D'Quantitéit vun Insulin déi ech brauch hänkt of vun:
- mengem Bluttzockerspigel
- wéivill ech giess hunn, dat heescht vun de Kuelenhydrater (Gluciden) déi a mengem Iessen waren
- vun der Dageszait, well moies an owes brauch ech méi Insulin wéi mëttes fir di selwecht Quantitéit Kuelenhydrater déi ech giess hunn
- dem kierperlechen Effort (Sport) deen ech virum Iessen geleescht hunn oder deen ech nom Iessen wëll maachen
- ob ech an enger Behandlung mat Sprëtzen sinn oder ob ech eng Insulin-Pompel hunn
- vum Typ vun Insulin deen ech benotzen
- vu mengem Gesondheetszoustand
- vu mengem Gewiicht (am Durchschnëtt brauch en 0,8-1,2 IE Insulin/kg an /Daag


8. Wéi eng Behandlung ass di bescht fir mech ?

Main Dokter wielt zesumme mat mengen Elterne di bescht Behandlungsmethod aus. Et ginn verschidde Méiglechketen.
- 2 Sprëtzen pro Dag: moies an owes e séieren Insulin an een laang wiirkenden Insulin
- 3 - 4 Sprëtzen pro Dag: moies e séieren Insulin an een laang wiirkenden Insulin
mëttes en séieren Insulin
owes e séieren Insulin an een laang wiirkenden
-Insulinpompel: Basal- an Bolusinsulin (bei all Moolzecht)

Déi gewielte Behandlungsmethod soll déi sinn, déi am beschte zu mengem Liewesrythmus passt iir ech krank gi sinn.